صورت مغایرت بانکی: آموزش گام‌به‌گام با مثال عددی
تیم بیلانا ·
آخر هر ماه، یکی از اولین کارهای حسابدار مقایسه مانده حساب بانکی در دفاتر با صورت‌حساب بانک است. این دو عدد تقریباً هیچ‌وقت خودبه‌خود برابر نیستند و این لزوماً به معنای اشتباه نیست. صورت مغایرت بانکی گزارشی است که نشان می‌دهد این اختلاف از کجا آمده و چه اصلاحی لازم است.
چرا مانده بانک و دفاتر با هم فرق دارد؟
اختلاف معمولاً از «زمان ثبت» می‌آید: رویدادی در یک طرف ثبت شده و هنوز به طرف دیگر نرسیده است.
اقلامی که در دفاتر هست، اما هنوز در بانک نیست
- چک‌های پرداختی در جریان وصول: چکی که صادر کرده‌ایم و در دفاتر از بانک کم کرده‌ایم، اما گیرنده هنوز آن را وصول نکرده است.
- واریزهای در راه: وجهی که در دفاتر به بانک اضافه شده، اما هنوز در صورت‌حساب بانک نیامده است؛ مثل واریز روز آخر ماه.
اقلامی که در بانک هست، اما هنوز در دفاتر نیست
- کارمزدهای بانکی: کارمزد انتقال وجه، پیامک و صدور دسته‌چک.
- سود سپرده: سودی که بانک به حساب واریز کرده است.
- چک‌های برگشتی: چک مشتری که به حساب خوابانده‌ایم و برگشت خورده است.
- واریزهای ناشناخته: مبلغی که مشتری بدون اطلاع قبلی واریز کرده است.
دسته سوم اشتباهات است: عددی که جابه‌جا ثبت شده یا سندی که دو بار زده شده است. این‌ها را باید با دقت پیدا و اصلاح کرد.
تهیه صورت مغایرت در پنج گام
مثال عددی کامل
در پایان ماه، صورت‌حساب بانک مانده ۹۲۱٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال را نشان می‌دهد و مانده همان حساب در دفاتر ۸۵۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است. پس از تطبیق، این اقلام باز پیدا شده است:
- واریز روز آخر ماه به مبلغ ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال که هنوز در صورت‌حساب بانک نیامده است.
- چک‌های پرداختی به تأمین‌کنندگان به جمع ۲۲۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال که هنوز وصول نشده‌اند.
- سود سپرده کوتاه‌مدت به مبلغ ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال که در دفاتر ثبت نشده است.
- کارمزدهای بانکی ماه به جمع ۳٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال.
- چک دریافتی از یک مشتری به مبلغ ۴۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال که برگشت خورده است.
دو طرف به عدد یکسان ۸۱۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال رسیدند، پس مغایرت توضیح داده شده است. حالا فقط اقلام طرف دفاتر سند اصلاحی لازم دارند:
- بانک بدهکار ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ / درآمد سود سپرده بستانکار ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰
- هزینه کارمزد بانکی بدهکار ۳٬۵۰۰٬۰۰۰ / بانک بستانکار ۳٬۵۰۰٬۰۰۰
- اسناد دریافتنی واخواستی (با تفصیلی همان مشتری) بدهکار ۴۵٬۰۰۰٬۰۰۰ / بانک بستانکار ۴۵٬۰۰۰٬۰۰۰
اقلام طرف بانک (واریز در راه و چک‌های در جریان وصول) سند ندارند؛ فقط باید ماه بعد پیگیری کنید که در صورت‌حساب بانک ظاهر شوند.
نکات حرفه‌ای
- ماهانه انجام دهید، نه سالانه: پیدا کردن یک اختلاف در گردش یک ماه آسان است و در گردش دوازده ماه، کابوس.
- برای هر حساب بانکی جداگانه: هر حساب بانکی را به‌صورت تفصیلی جدا تعریف کنید تا مغایرت‌گیری هر حساب مستقل باشد.
- اقلام قدیمی را رها نکنید: چکی که چند ماه است «در جریان وصول» مانده، باید با گیرنده پیگیری شود؛ شاید گم یا باطل شده باشد.
- صورت مغایرت را بایگانی کنید: حسابرس و ممیز مالیاتی معمولاً آن را، به‌ویژه برای ماه پایانی سال، درخواست می‌کنند.
برای مرور کامل کارهای پایان سال، چک‌لیست بستن حساب‌ها در پایان سال مالی را ببینید.